چرا بررسی سلامت جنین در IVF اهمیت دارد؟
PGS و PGD چیست یکی از پرتکرارترین پرسشها در میان زوجهایی است که تحت درمان ناباروری قرار دارند یا قصد انجام IVF دارند. امروزه تنها تشکیل جنین برای رسیدن به بارداری کافی نیست و سلامت ژنتیکی جنین اهمیت بسیار زیادی دارد. بسیاری از شکستهای لانهگزینی، سقطهای مکرر و حتی تولد نوزادان مبتلا به بیماریهای ژنتیکی، به اختلالات کروموزومی جنین مربوط میشود.
در این مسیر، روشهای پیشرفته ژنتیکی مانند PGS و PGD به پزشکان کمک میکنند تا پیش از انتقال جنین به رحم، سلامت آن را از نظر کروموزومی و ژنتیکی بررسی کنند. این تکنیکها باعث افزایش شانس بارداری موفق، کاهش سقط جنین و تولد نوزاد سالم میشوند.
در این مسیر، دریافت مشاوره تخصصی از پزشک باتجربه نقش مهمی در انتخاب روش مناسب دارد و بسیاری از زوجها برای بررسی دقیق شرایط خود به دکتر فاطمه امامی مراجعه میکنند.
PGS چیست و چگونه انجام میشود؟
تعریف PGS (غربالگری ژنتیکی جنین)
PGS که امروزه با نام علمی PGT-A نیز شناخته میشود، روشی برای بررسی تعداد و ساختار کروموزومهای جنین است. در این روش، هدف شناسایی جنینهایی است که از نظر کروموزومی طبیعی هستند و احتمال رشد سالمتری دارند. بسیاری از جنینها در ظاهر سالماند اما از نظر ژنتیکی دچار ناهنجاری هستند.
در PGS، تمرکز بر بیماری خاصی نیست، بلکه بررسی کلی کروموزومها انجام میشود تا از وجود یا عدم وجود اختلالاتی مانند تریزومی یا مونوزومی اطمینان حاصل شود.
مراحل انجام PGS در IVF
پس از تشکیل جنین در آزمایشگاه IVF و رسیدن آن به مرحله بلاستوسیست، تعداد بسیار کمی از سلولهای جنین با دقت بالا جدا میشود. این نمونهبرداری آسیبی به جنین وارد نمیکند. سپس سلولها برای بررسی ژنتیکی به آزمایشگاه تخصصی ارسال میشوند.
در این مرحله، جنینها فریز میشوند تا نتیجه بررسی مشخص شود. پس از اعلام نتیجه، تنها جنینهای سالم از نظر کروموزومی برای انتقال به رحم انتخاب میشوند.
چه کسانی کاندیدای مناسب PGS هستند؟
PGS معمولاً برای زنانی با سن بالای ۳۵ سال، سابقه سقط مکرر، شکستهای مکرر IVF یا سابقه ناهنجاریهای کروموزومی توصیه میشود. این روش به انتخاب بهترین جنین کمک میکند و شانس بارداری موفق را افزایش میدهد.
تشخیص اینکه آیا PGS برای فرد مناسب است یا خیر، نیاز به بررسی دقیق سابقه پزشکی و شرایط باروری دارد و معمولاً با مراجعه به دکتر امامی و دریافت مشاوره تخصصی انجام میشود.
PGD چیست و چه تفاوتی با PGS دارد؟
تعریف PGD (تشخیص ژنتیکی پیش از لانهگزینی)
PGD یا PGT-M روشی دقیقتر و هدفمندتر نسبت به PGS است. در این روش، جنین از نظر وجود یک بیماری ژنتیکی مشخص بررسی میشود. این بیماری معمولاً در خانواده سابقه دارد و از طریق ژن منتقل میشود.
PGD برای زوجهایی استفاده میشود که ناقل بیماریهای ژنتیکی مانند تالاسمی، هموفیلی، دیستروفی عضلانی یا برخی بیماریهای متابولیک هستند.
مراحل انجام PGD
مراحل اولیه PGD مشابه PGS است و شامل IVF و نمونهبرداری از جنین میشود. تفاوت اصلی در نوع بررسی ژنتیکی است. در PGD، آزمایشها بهصورت اختصاصی برای شناسایی ژن معیوب انجام میشود.
پس از مشخص شدن نتیجه، فقط جنینهایی که فاقد ژن معیوب هستند، برای انتقال به رحم انتخاب میشوند. این روش نقش مهمی در پیشگیری از انتقال بیماریهای ژنتیکی به نسل بعد دارد.
تفاوت اصلی PGS و PGD چیست؟
تفاوت اصلی در هدف بررسی است. PGS سلامت کلی کروموزومی جنین را بررسی میکند، اما PGD بهدنبال یک بیماری یا ژن خاص است. گاهی در یک چرخه IVF، هر دو روش بهصورت همزمان انجام میشوند.
نقش PGS و PGD در افزایش موفقیت IVF
یکی از مهمترین دلایل شکست IVF، انتقال جنینهایی است که از نظر ژنتیکی سالم نیستند. حتی اگر جنین از نظر ظاهری کیفیت خوبی داشته باشد، ممکن است به دلیل اختلال کروموزومی نتواند لانهگزینی کند یا منجر به سقط شود.
استفاده از PGS و PGD باعث میشود تنها جنینهای سالم انتخاب شوند. این موضوع نهتنها شانس بارداری را افزایش میدهد، بلکه احتمال تولد نوزاد سالم را نیز بیشتر میکند. همچنین تعداد دفعات IVF کاهش مییابد و فشار روحی و مالی زوجین کمتر میشود.
مزایای انجام PGS و PGD
انجام PGS و PGD یکی از مؤثرترین راهکارها برای افزایش شانس موفقیت درمان IVF محسوب میشود. مهمترین مزیت این روشها، انتخاب جنین سالم پیش از انتقال به رحم است؛ موضوعی که بهطور مستقیم بر نتیجه نهایی درمان تأثیر میگذارد. بسیاری از جنینها ممکن است از نظر ظاهری کیفیت خوبی داشته باشند، اما از نظر ژنتیکی دچار ناهنجاری باشند و همین مسئله باعث عدم لانهگزینی یا سقط زودهنگام شود.
با استفاده از PGS، جنینهایی که دارای تعداد طبیعی کروموزوم هستند شناسایی میشوند و احتمال بارداری موفق افزایش پیدا میکند. از طرف دیگر، PGD نقش بسیار مهمی در پیشگیری از انتقال بیماریهای ژنتیکی ارثی به جنین دارد و به زوجهایی که ناقل بیماریهای خاص هستند، این امکان را میدهد که با اطمینان بیشتری برای فرزندآوری اقدام کنند.
از دیگر مزایای مهم این روشها میتوان به کاهش تعداد دفعات انتقال جنین، کاهش فشار روحی و روانی زوجین و صرفهجویی در زمان و هزینههای درمانی اشاره کرد. در بسیاری از موارد، انتخاب صحیح جنین باعث میشود بارداری در همان انتقال اول اتفاق بیفتد و نیازی به تکرار چرخههای درمانی نباشد.
عوارض و محدودیتهای PGS و PGD
با وجود فواید قابلتوجه، PGS و PGD بدون محدودیت نیستند و لازم است زوجین با دیدی واقعبینانه نسبت به این روشها تصمیمگیری کنند. یکی از مهمترین محدودیتها، هزینه بالاتر این تکنیکها نسبت به IVF معمولی است، زیرا نیاز به تجهیزات پیشرفته و آزمایشگاههای تخصصی ژنتیک دارد.
از نظر علمی، هیچ روش تشخیصی ژنتیکی صددرصد نیست. اگرچه دقت PGS و PGD بسیار بالاست، اما احتمال خطای آزمایشگاهی هرچند اندک، وجود دارد. به همین دلیل انتخاب پزشک و مرکز درمانی باتجربه اهمیت زیادی دارد و بسیاری از بیماران ترجیح میدهند برای کاهش ریسکها و افزایش اطمینان، تحت نظر دکتر فاطمه امامی قرار بگیرند.
نمونهبرداری از جنین در مراکز معتبر و توسط تیمهای باتجربه معمولاً ایمن است، اما مهارت پزشک و کیفیت آزمایشگاه نقش تعیینکنندهای در کاهش ریسکهای احتمالی دارد. انتخاب مرکز درمانی مناسب و پزشک متخصص میتواند تأثیر زیادی در موفقیت نهایی و کاهش نگرانیهای زوجین داشته باشد.
مراقبتها و نکات مهم قبل و بعد از انجام PGS و PGD
پیش از انجام PGS یا PGD، مشاوره ژنتیک یکی از مراحل بسیار مهم و ضروری محسوب میشود. در این جلسات، سابقه خانوادگی، بیماریهای ارثی احتمالی و شرایط ژنتیکی زوجین بهدقت بررسی میشود تا بهترین روش تشخیصی انتخاب شود. آگاهی کامل از مزایا، محدودیتها و نتایج احتمالی، به زوجین کمک میکند تصمیمی آگاهانه و منطقی بگیرند.
در مرحله بعد، انجام آزمایشهای اولیه و هماهنگی دقیق با تیم درمانی اهمیت زیادی دارد. رعایت توصیههای پزشکی پیش از IVF، مانند مصرف داروها در زمان مناسب و پیگیری منظم، نقش مهمی در کیفیت جنینها دارد.
پس از انجام IVF و انتقال جنین سالم، مراقبتهای بارداری مشابه سایر بارداریها است، اما معمولاً پزشک نظارت دقیقتری بر روند بارداری خواهد داشت. پیگیری منظم، انجام سونوگرافیها و آزمایشهای لازم و رعایت توصیههای پزشکی میتواند به تثبیت بارداری و افزایش اطمینان از سلامت جنین کمک کند.
این آگاهی معمولاً طی جلسات مشاوره تخصصی به بیمار ارائه میشود و مراجعه به دکتر امامی میتواند به تصمیمگیری آگاهانهتر زوجین کمک کند.
سوالات متداول
آیا انجام PGS و PGD برای همه لازم است؟
خیر، این روشها برای همه ضروری نیستند و معمولاً در شرایط خاص توصیه میشوند.
آیا PGS و PGD باعث افزایش شانس دوقلوزایی میشود؟
خیر، این روشها تنها سلامت جنین را بررسی میکنند و ارتباط مستقیمی با چندقلویی ندارند.
آیا نمونهبرداری به جنین آسیب میزند؟
در مراکز معتبر و با تکنیک صحیح، خطر آسیب بسیار ناچیز است.
آیا پس از PGS یا PGD نیاز به آزمایشهای بارداری وجود دارد؟
بله، آزمایشهای غربالگری بارداری همچنان توصیه میشود.
نتیجه گیری
در پاسخ به این سؤال که PGS و PGD چیست و آیا ارزش انجام دارند یا نه، باید گفت این روشها تحولی بزرگ در درمان ناباروری و پیشگیری از بیماریهای ژنتیکی ایجاد کردهاند. با کمک این تکنیکها میتوان شانس بارداری سالم را بهطور قابل توجهی افزایش داد و نگرانیهای ژنتیکی را کاهش داد.
برای انتخاب بهترین مسیر درمانی و بررسی دقیق شرایط فردی، دریافت مشاوره تخصصی اهمیت زیادی دارد. مراجعه به دکتر فاطمه امامی میتواند نقش مؤثری در افزایش شانس موفقیت IVF و اطمینان از سلامت جنین داشته باشد.
