آدنومیوز چیست؟
آدنومیوز رحم چیست؟ آدنومیوز رحم یک اختلال خوشخیم و مزمن است که در آن بافت داخلی رحم یا همان آندومتر بهطور غیرطبیعی وارد عضله رحم (میومتر) میشود. این نفوذ باعث میشود در هر چرخه قاعدگی، بافت داخلی رحم خونریزی کند اما مسیر خروج آن مسدود باشد. نتیجه این فرآیند التهاب، درد شدید، خونریزی غیرطبیعی و بزرگ شدن رحم است و اغلب در زنان بالای ۳۰ سال و کسانی که چندبار زایمان یا جراحی رحمی داشتهاند مشاهده میشود.
آدنومیوز کیفیت زندگی را بهشدت تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند منجر به کمخونی، ناباروری و درد مزمن لگنی شود، اما تهدیدکننده زندگی نیست. شناخت کامل بیماری، علائم، روشهای تشخیص و درمان، به مدیریت بهتر آن کمک میکند.
علت بروز آدنومیوز رحم
۱. اختلالات هورمونی
هورمون استروژن نقش کلیدی در ایجاد آدنومیوز دارد. افزایش سطح استروژن باعث تحریک رشد بیشازحد آندومتر میشود. در حالت طبیعی، آندومتر در دوران قاعدگی ضخیم و سپس ریزش میکند، اما در آدنومیوز، افزایش طولانیمدت استروژن باعث نفوذ سلولهای آندومتر به عضله رحم میشود. این فرآیند باعث التهاب مزمن و درد شدید قاعدگی میشود. زنانی که قبل از یائسگی سطح استروژن بالایی دارند، بیشتر در معرض خطر هستند و حتی کوچکترین تغییر هورمونی میتواند علائم را تشدید کند.
۲. آسیبهای فیزیکی و جراحی رحم
سزارین، میومکتومی یا سایر جراحیهای رحمی میتوانند دیواره رحم را تضعیف کنند. پارگیهای میکروسکوپی ایجاد شده در این حین، مسیر نفوذ آندومتر به عضله رحم را باز میکنند. همچنین زایمانهای متعدد بهویژه زایمانهای طبیعی با فشار شدید، ساختار عضله رحم را تغییر داده و خطر ابتلا به آدنومیوز را افزایش میدهند. حتی افرادی که هیچ جراحی نداشتهاند، با سن بالاتر و زایمانهای متعدد در معرض خطر هستند.
۳. التهاب مزمن و عوامل ایمنی
التهاب طولانیمدت رحم میتواند پاسخ سیستم ایمنی را تغییر دهد و سلولهای آندومتر را به عضله رحم هدایت کند. زنان مبتلا به بیماریهای خودایمنی یا اختلالات التهابی، بیشتر مستعد این بیماری هستند. بهعلاوه، سابقه عفونتهای رحمی یا التهاب مزمن بافت اندومتر، میتواند روند نفوذ به عضله را تسریع کند.
علائم آدنومیوز رحم
۱. خونریزی قاعدگی شدید و طولانی
یکی از اصلیترین علائم آدنومیوز، خونریزی شدید و طولانی در دوران قاعدگی است. بافت نفوذ کرده داخل عضله همزمان با اندومتر طبیعی خونریزی میکند و باعث افزایش حجم خونریزی میشود. برخی بیماران نیاز دارند هر یک ساعت نوار بهداشتی یا تامپون خود را تعویض کنند. خونریزی شدید میتواند به کمخونی و خستگی مزمن منجر شود و کیفیت زندگی را کاهش دهد.
۲. درد لگنی و شکمی شدید
درد ناشی از آدنومیوز معمولاً بیشتر از درد قاعدگی طبیعی است. بافت نفوذی در عضله رحم باعث انقباضهای شدید و التهاب میشود. بسیاری از بیماران درد را بهصورت فشار سنگین یا گرفتگی عمیق توصیف میکنند که حتی در روزهای غیرقاعدگی هم ممکن است ادامه داشته باشد. این درد میتواند فعالیت روزانه، خواب و روابط اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد.
۳. بزرگ شدن رحم و فشار به اعضای لگنی
رحم در اثر رشد بافت نفوذی بزرگتر و سنگینتر میشود. این موضوع باعث فشار به مثانه و راستروده میشود و منجر به تکرر ادرار، یبوست یا احساس پری زیر شکم میشود. بزرگ شدن رحم معمولاً در معاینه فیزیکی یا سونوگرافی قابل مشاهده است و میتواند تشخیص آدنومیوز را تسهیل کند.
۴. تأثیر بر باروری
آدنومیوز میتواند لانهگزینی جنین را مختل کند و شانس بارداری موفق را کاهش دهد. حتی اگر تخمک بارور شود، محیط رحم برای رشد جنین بهینه نیست. همچنین چرخه قاعدگی نامنظم و التهاب مزمن رحم میتواند کیفیت تخمکگذاری و شانس موفقیت درمانهای باروری مانند IVF را کاهش دهد.
تشخیص آدنومیوز رحم
۱. معاینه بالینی
پزشک با معاینه لگنی بزرگی و حساسیت رحم را بررسی میکند. اگر رحم سفت، بزرگ یا دردناک باشد، شک به آدنومیوز افزایش مییابد. این مرحله به پزشک کمک میکند تا تصمیم بگیرد چه روش تصویربرداری برای تأیید بیماری مناسب است.
۲. سونوگرافی ترانسواژینال
سونوگرافی رایجترین روش غیرتهاجمی برای بررسی آدنومیوز است. در این روش ضخامت دیواره رحم، نامنظمی بافت و افزایش حجم رحم مشخص میشود. بافت نفوذی معمولاً در سونوگرافی به صورت نواحی تیره و نامنظم در عضله رحم دیده میشود.
۳. MRI رحم
MRI دقت بیشتری دارد و تمایز آدنومیوز با سایر اختلالات مانند فیبروم را مشخص میکند. این روش معمولاً قبل از جراحی یا درمانهای طولانیمدت استفاده میشود و اطلاعات دقیق درباره شدت و وسعت بیماری ارائه میدهد.
درمان آدنومیوز رحم
۱. درمان دارویی
در موارد خفیف تا متوسط، داروهای ضدالتهاب، هورمون درمانی، قرصهای ضدبارداری و IUD هورمونی به کنترل خونریزی و درد کمک میکنند. این روشها علائم را کاهش میدهند اما بیماری را بهطور کامل درمان نمیکنند. کنترل سطح استروژن و کاهش التهاب عضله رحم مهمترین اثر درمانهای دارویی است.
۲. روشهای کمتهاجمی
امبولیزاسیون شریان رحمی یکی از روشهای غیرجراحی برای کاهش خونرسانی به بافت آدنومیوتیک است. این روش باعث کوچک شدن بافت و کاهش درد و خونریزی میشود و برای زنانی که قصد حفظ رحم دارند مناسب است. همچنین فیزیوتراپی لگن، رژیم ضدالتهاب و سبک زندگی سالم میتواند علائم را کمتر کند.
۳. درمان جراحی
در موارد شدید و مقاوم به درمان دارویی، هیسترکتومی یا برداشتن کامل رحم تنها روش قطعی است. برای زنانی که قصد بارداری ندارند و کیفیت زندگی آنها تحت تأثیر شدید قرار گرفته، هیسترکتومی موثرترین درمان محسوب میشود. جراحی محدود برای برداشتن بخشهای آدنومیوتیک نیز در برخی موارد انجام میشود، اما معمولاً پیچیدهتر و تخصصی است.
سؤالات متداول درباره آدنومیوز رحم
آیا آدنومیوز قابل درمان است؟
درمان قطعی در زنان غیرقابل باروری هیسترکتومی است، اما درمان دارویی و کمتهاجمی میتواند علائم را کاهش دهد و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.
آیا آدنومیوز باعث ناباروری میشود؟
بله، این بیماری با ایجاد محیط نامناسب رحم و التهاب مزمن میتواند شانس بارداری موفق را کاهش دهد، اما با درمان مناسب امکان بارداری وجود دارد.
آیا درد آدنومیوز همیشه در دوران قاعدگی است؟
معمولاً شدیدتر در دوران قاعدگی است، اما در بسیاری از زنان درد مزمن و پایدار لگنی حتی خارج از چرخه قاعدگی مشاهده میشود.
آیا آدنومیوز با یائسگی بهبود مییابد؟
پس از یائسگی با کاهش سطح استروژن، رشد بافت متوقف میشود و علائم کاهش مییابند، اما در صورت وجود بیماریهای همزمان مانند فیبروم، برخی علائم ممکن است باقی بماند.
نتیجه گیری
آدنومیوز رحم یک اختلال رایج اما کمتر شناختهشده است که میتواند با خونریزی شدید، درد لگنی و مشکلات باروری همراه باشد. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی را ممکن میکند. برای درمان موثر، مشاوره با متخصص زنان اهمیت بالایی دارد. شما میتوانید با مراجعه به دکتر فاطمه امامی، راهنمایی تخصصی دریافت کرده و بهترین برنامه درمانی مناسب خود را انتخاب کنید.
